Typy spawarek i akcesoria spawalnicze – jak się w tym odnaleźć?

Potrzebujesz dobrej spawarki? Nie wiesz, na którą się zdecydować? Która spawarka jest najlepsza? Która najbardziej wydajna? Która zapewnia podczas pracy największą swobodę? I czy oprócz spawarki potrzeba czegoś jeszcze?

• Podstawy spawania i wybór sprzętu
• Spawarki MIG-MAG
• Spawarki MMA
• Spawarki TIG
• Niezbędne akcesoria spawalnicze

Podstawy spawania i wybór sprzętu

Spawanie to łączenie materiałów w ten sposób, że miejscowo się je topi i zestala. Łączy się tak przede wszystkim metale, zwłaszcza stal, ale tę metodę można zastosować również do tworzyw sztucznych. Czego potrzeba, by skutecznie i sprawnie spawać (oprócz przeszkolenia, oczywiście)? Musimy przede wszystkim postarać się o odpowiednią spawarkę.

Wybór urządzenia zależy od rodzaju wykonywanych prac, częstotliwości użytkowania oraz grubości spawanych materiałów. Inny sprzęt sprawdzi się w profesjonalnej spawalni obsługującej konstrukcje stalowe, a inny w domowym warsztacie, gdzie okazjonalnie naprawiamy bramy czy metalowe elementy ogrodzeń. Nie bez znaczenia pozostaje także dostępność zasilania — część spawarek wymaga trójfazowego podłączenia 400 V, inne wystarczy podłączyć do standardowego gniazdka 230 V.

Spawarki MIG-MAG

Ta spawarka, zwana potocznie migomatem, działa z zastosowaniem osłony gazowej. Pozwala na uzyskanie dużej precyzji spawania, co przydaje się szczególnie tam, gdzie w grę wchodzi praca z małymi elementami. Powszechnie stosuje się to narzędzie także w renowacji urządzeń mechanicznych i pracy przy samochodach.

Technologia MIG (Metal Inert Gas) wykorzystuje gazy obojętne, takie jak argon lub hel, natomiast w metodzie MAG (Metal Active Gas) stosuje się mieszanki aktywne, zazwyczaj zawierające dwutlenek węgla. Różnica polega na interakcji gazu z jeziorkiem spawalniczym — gazy obojętne nie wchodzą w reakcje chemiczne, podczas gdy aktywne wpływają na właściwości mechaniczne spoiny.

Główną zaletą migomatów jest ciągłość procesu spawania. Drut elektrody podawany jest automatycznie z rolki, co pozwala na długie, nieprzerwane prace bez konieczności wymiany elektrod. Dzięki temu spawacz osiąga większą produktywność i równomierność spoin na dużych powierzchniach.

Wady? Konieczność zastosowania butli z gazem, która sprawia, że spawarka może osiągać wagę nawet powyżej piętnastu kilogramów, co oczywiście znacznie ogranicza swobodę pracy w terenie. Migomat to rozwiązanie idealne do warsztatu stacjonarnego, ale podczas prac montażowych na wysokości lub w trudno dostępnych miejscach jego mobilność pozostawia wiele do życzenia.

Spawarki MMA

Spawarki elektryczne to najpopularniejszy rodzaj tych narzędzi. W przypadku spawarek MMA (Manual Metal Arc) proces odbywa się za pomocą elektrody otulonej, która w trakcie pracy, ulegając rozpadowi, wydziela gaz stanowiący osłonę podczas spawania. Otulina elektrody spełnia kilka funkcji jednocześnie — stabilizuje łuk elektryczny, oczyszcza metal, tworzy żużel zabezpieczający spoinę przed utlenianiem oraz wprowadza do jeziorka spawalniczego dodatki stopowe poprawiające właściwości mechaniczne.

Spawarka tego rodzaju złożona jest ze źródła stałego lub przemiennego prądu, przewodu z elektrodowym uchwytem i tak zwanego przewodu masowego z zaciskiem. Jest to z pewnością wygodniejsze rozwiązanie niż migomat — nie potrzeba tutaj butli z gazem, więc swoboda pracy jest nieporównywalnie większa. Można spawać na zewnątrz, w wietrznych warunkach, gdzie osłona gazowa byłaby nieskuteczna.

Spawarki transformatorowe

Transformatorowe są znacznie tańsze i o prostszej budowie. To pociąga za sobą szereg mankamentów — takie narzędzia pobierają dużo prądu, a jakość spawania i stabilność pracy pozostawiają nieraz wiele do życzenia. Zależą one od zastosowanego transformatora, dlatego jeśli już decydujemy się na spawarkę tego rodzaju, wybierajmy cięższe modele — mają one lepszej jakości transformatory.

Transformatorowe spawarki działają na prądzie przemiennym, co w praktyce oznacza trudniejsze zapłony łuku i większą skłonność do przyklejania się elektrody. W przypadku cienkich blach spawanie staje się niemal niemożliwe, a charakterystyka łuku nie pozwala na precyzyjne prowadzenie spoiny.

Spawarki inwertorowe

Nowocześniejsze rozwiązanie to spawarki inwertorowe. Są mniejsze i lżejsze, co w znacznym stopniu poprawia swobodę pracy. Ich waga często nie przekracza pięciu kilogramów, co umożliwia swobodne przenoszenie urządzenia między stanowiskami roboczymi, a nawet pracę na drabinie czy rusztowaniu.

Są też odporne na spadki napięć i nie pobierają dużo prądu. Dzięki elektronicznemu sterowaniu można precyzyjnie ustawić natężenie prądu spawania, a dodatkowe funkcje jak Hot Start (ułatwienie zapłonu), Arc Force (stabilizacja łuku) czy Anti-Stick (zapobieganie przywieraniu elektrody) znacząco podnoszą komfort pracy.

Jeśli mają jakieś wady, to głównie można by wskazać na ich większą wrażliwość na uszkodzenia mechaniczne oraz na to, że ich skomplikowana budowa sprawia, iż można je naprawić tylko w wyspecjalizowanym serwisie. Trzeba więc obchodzić się z takim narzędziem ostrożnie — unikać upadków, zabezpieczać przed wilgocią i kurzem, a po zakończeniu pracy przechowywać w suchym miejscu.

Spawarki TIG

W tej technologii spawanie odbywa się z wykorzystaniem nietopliwej wolframowej elektrody działającej w osłonie gazów obojętnych (Tungsten Inert Gas). Za pomocą takich urządzeń można uzyskać spawy o bardzo wysokiej jakości, dlatego to właśnie takie spawarki wykorzystuje się chociażby w zautomatyzowanych liniach produkcyjnych.

Idealnie nadają się zwłaszcza do spawania aluminium i stali wysokostopowych. Metoda TIG pozwala na precyzyjne dozowanie ciepła, co jest niezbędne przy łączeniu materiałów wrażliwych na przegrzanie. Spawacz ma pełną kontrolę nad procesem — jedną ręką prowadzi palnik, drugą dodaje pręt spawalniczy, co daje możliwość tworzenia estetycznych, gładkich spoin bez konieczności późniejszego szlifowania.

Warto dodać, że praktycznie każda spawarka tego typu posiada możliwość przełączenia się na MMA. To rozwiązanie uniwersalne — jeśli potrzebujemy wykonać precyzyjną spoinę na aluminium, używamy trybu TIG, a do codziennych prac ze stalą konstrukcyjną wystarczy przełączyć na MMA i pracować elektrodą otuloną. Inwestycja w spawarkę TIG ma sens, gdy regularnie wykonujemy wymagające spawy lub planujemy rozwijać umiejętności w kierunku spawalnictwa specjalistycznego.

Niezbędne akcesoria spawalnicze

Żeby dobrze spawać, nie wystarczy spawarka. Potrzebujemy dodatkowych akcesoriów, które usprawnią pracę i zapewnią nam podczas niej bezpieczeństwo.

Osprzęt gazowy i materiały eksploatacyjne

W przypadku spawania gazowego oczywiście niezbędna jest butla z manometrem i reduktorem. Reduktor pozwala precyzyjnie ustawić ciśnienie i przepływ gazu, co ma bezpośredni wpływ na jakość osłony strefy spawania. Do spawania metodą TIG wykorzystuje się argon o czystości minimum 99,95%, natomiast w MAG stosuje się mieszanki argonu z dwutlenkiem węgla w proporcjach dostosowanych do rodzaju spawanego materiału.

Potrzebna będzie też zapalniczka do palnika — to niezbędne, by w ogóle zainicjować cały proces. W przypadku spawarek transformatorowych trzeba zdawać sobie sprawę, że elektroda co jakiś czas wymaga wymiany, dlatego powinniśmy się zaopatrzyć w zapasowe. Dobór elektrody zależy od rodzaju spawanego materiału — do stali niskowęglowej stosuje się elektrody rutylowe (np. ER 146), do konstrukcji odpowiedzialnych elektrody zasadowe (ER 148), a do żeliwa specjalne elektrody niklowe.

Odzież i środki ochrony osobistej

Rzeczą, o której w żadnym wypadku nie wolno zapomnieć, jest naturalnie odzież ochronna. Przede wszystkim trzeba zabezpieczyć oczy. Można zastosować w tym celu okulary ochronne, ale lepszym rozwiązaniem jest przyłbica spawalnicza, czyli specjalna maska, która ochrania całą twarz, ale nie utrudnia pracy dzięki szybce, pozwalającej nam śledzić jej przebieg.

Nowoczesne przyłbice posiadają automatyczne przyciemnianie (automatyka), które reaguje na pojawienie się łuku spawalniczego i natychmiast zmienia stopień filtracji światła. Dzięki temu spawacz nie musi przed każdym zapłonem opuszczać szybki ręką, co znacząco przyspiesza pracę i zmniejsza zmęczenie. Warto zwrócić uwagę na klasę optyczną szyby — oznaczenie 1/1/1/1 gwarantuje najwyższą jakość obrazu bez zniekształceń.

Ważne są też rękawice spawalnicze, które uchronią nas przed poparzeniem. Muszą być wykonane ze skóry o odpowiedniej grubości — cienkie rękawice robocze nie zapewnią wystarczającej ochrony przed promieniowaniem cieplnym i rozbryzgami metalu. Spawalnicze rękawice mają wydłużone mankiety chroniące przedramiona i wykonane są najczęściej ze skóry bydlęcej lub wieprzowej.

Oprócz tego warto pamiętać też o bawełnianej koszuli z wysokim kołnierzem i gumowych butach. Koszula musi być z naturalnego materiału — syntetyki mogą się stopić pod wpływem iskier i spowodować poważne oparzenia. Obuwie natomiast powinno posiadać podeszwę termoizolacyjną i stalowy podnosek chroniący palce przed upadkiem ciężkich elementów. W końcu nasze bezpieczeństwo jest w pracy najważniejsze.