Rozwód rodziców często wiąże się z tym, że dziecko zostaje z jednym z nich. Wówczas należy ustalić sposób i częstotliwość kontaktów z drugim rodzicem, co nie jest takie łatwe i może doprowadzić do konfliktów. Zdarza się, że te kontakty są utrudniane i jedno z rodziców nie respektuje ustaleń. W jaki sposób egzekwuje się prawo do kontaktów rodzica z dzieckiem?
Ustalanie kontaktów po rozstaniu rodziców
Rozwody nie należą do przyjemnych, a gdy w grę wchodzą jeszcze dzieci, wówczas najczęściej do głosu dochodzą emocje, zazwyczaj negatywne. Zasada jest jednak dosyć prosta – gdy w wyniku ustaleń sądu dziecko pozostaje pod opieką jednego z rodziców, do obowiązków obu należy ustalenie sposobu utrzymywania kontaktu z drugim rodzicem. Trzeba wówczas wziąć pod uwagę takie kwestie jak dobro dziecka, jego życzenie oraz rozsądne podejście do sprawy.
Jeżeli rodzice nie potrafią się w tej kwestii dogadać, wówczas rozstrzygnięcie sporu będzie zależne od decyzji sądu. Może pomóc w tym także wsparcie kancelarii, a adwokat rodzinny wskaże korzystny sposób ustalenia kontaktów z dzieckiem, co powinno zadowolić obie strony. Pozwoli to na polubowne załatwienie sprawy i uniknięcie eskalacji konfliktu, w środku którego jest dziecko.
Podstawa prawna kontaktów rodzica z dzieckiem
Spór o kontakt z dzieckiem jest dosyć często spotykany – zazwyczaj jest tak, że jedno z rodziców stara się, by ograniczyć je do minimum lub w ogóle je uniemożliwiać. Czasem jest odwrotnie – drugie z rodziców, choć ma prawo do widywania, nie przestrzega go. W niektórych przypadkach sąd nachyla nad sytuacją i jeżeli widzi, że będzie to lepsze i bezpieczniejsze dla dziecka, wprowadza ograniczenia. Podstawą jest jednak to, by dziecko miało kontakt z obojgiem rodziców i polskie prawo rodzinne i opiekuńcze także stara się to respektować. Zgodnie z nim, niezależnie od posiadanej władzy rodzicielskiej, z zasady każde z rodziców ma prawo do tego, by mieć kontakt ze swoim potomkiem.
Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego chronią więź emocjonalną dziecka z obojgiem rodziców, nawet gdy ci nie tworzą już wspólnego gospodarstwa domowego. Sąd może wprawdzie ograniczyć lub zawiesić kontakty, lecz wymaga to wykazania, że ich realizacja zagraża dobru małoletniego – np. w sytuacji przemocy, uzależnienia albo całkowitego braku umiejętności opiekuńczych.
Procedury egzekucji kontaktów z dzieckiem
Nawet jeżeli rodzice doszli do porozumienia, czy to między sobą czy z pomocą adwokata i sądu, często nie kończy to zaistniałego problemu. Zdarza się bowiem tak, że opiekun dziecka utrudnia te kontakty i nie dopuszcza drugiego rodzica do spotkań z potomstwem. Do niedawna niewiele można było z tym zrobić, jednak w 2011 roku weszły w życie zmiany w Kodeksie Postępowania Cywilnego, które mają za zadanie skutecznie egzekwować prawo do widywania dziecka, jeżeli zostało ono zasądzone. Możliwości mamy kilka.
Zagrożenie nakazem zapłaty grzywny
Pierwszym z nich jest zagrożenie nakazem zapłaty grzywny na rzecz uprawnionego do kontaktu. Jeżeli sąd uzna, że istnieje zagrożenie w postaci naruszenia obowiązków kontaktowych, wówczas może wysłać pismo ostrzegające. Jeżeli to nie poskutkuje, a rodzic wciąż utrudnia kontaktu lub go całkowicie uniemożliwia, wówczas sąd wezwie tego rodzica do zapłaty kary pieniężnej na rzecz uprawnionego (drugiego rodzica).
Wysokość koniecznej zapłaty nie jest ustalona i zależeć będzie od liczby i rodzaju naruszeń. Takie postanowienie ma od razu tytuł wykonawczy, co pozwala na wszczęcie egzekucji komorniczej w trybie natychmiastowym. Dzięki tej procedurze uprawniony rodzic może faktycznie wyegzekwować należną mu karę bez konieczności prowadzenia dodatkowego procesu.
Nakazanie osobistego stawiennictwa z dzieckiem
Kolejnym narzędziem jest zarządzenie stawiennictwa opiekuna wraz z dzieckiem przed sądem lub kuratorem. Sąd może zobowiązać osobę utrudniającą kontakty do osobistego przybycia na termin rozprawy z małoletnim, co pozwala sprawdzić faktyczny stan relacji i emocji dziecka. Taka metoda bywa szczególnie skuteczna w sytuacji, gdy podejrzewane jest manipulowanie dzieckiem lub wywieranie na nim presji psychicznej.
Działania w przypadku naruszania ustaleń kontaktowych
Z egzekwowaniem ustalonych kontaktów z dzieckiem bywa różnie, jednak poszkodowany rodzic ma do wyboru dwie możliwości. Jedną z nich jest złożenie wniosku o uregulowanie lub zmianę kontaktów z dzieckiem do sądu rejonowego właściwego dla zamieszkania małoletniego. Drugą opcją jest oczywiście złożenie wniosku do sądu, aby ten zagroził niewywiązującemu się z umowy rodzicowi nakazem zapłaty pieniężnej. Co istotne – takie wniosek może dotyczyć zarówno rodzica, który utrudnia kontakt, jak i tego rodzica, który ma prawo do kontaktu, ale go nie respektuje – działa to więc w dwie strony.
Warto wiedzieć, że we wniosku należy precyzyjnie wskazać, w jaki sposób doszło do naruszenia ustaleń – wymienić konkretne daty, formy utrudnień (np. brak przekazania dziecka, zmiana miejsca pobytu bez informacji, nieudzielanie informacji o stanie zdrowia). Im bardziej szczegółowa i udokumentowana jest argumentacja, tym większa szansa na skuteczną interwencję sądu.
Egzekucja kontaktów – uprawnienia obu rodziców
Mówiąc o problemach z kontaktem najczęściej ma się na myśli utrudnienia stawiane przez opiekuna, u którego dziecko mieszka na stałe. Sytuacja może być też jednak odwrotna i to uprawniony do kontaktów nie respektuje ustalonych wytycznych – nie stawiając się na spotkania, zmieniając terminy czy w ogóle je ignorując. W ten sposób o egzekwowanie kontaktu z dzieckiem mogą starać się obie strony i obie mogą też wyjść z wnioskiem o ukarania nierzetelnego rodzica.
W przypadku uporczywego naruszania obowiązków kontaktowych przez uprawnionego rodzica sąd może nie tylko nałożyć grzywnę, lecz również ograniczyć lub pozbawić władzę rodzicielską. Systematyczne ignorowanie możliwości spotkań z dzieckiem świadczy bowiem o braku zainteresowania i może być traktowane jako forma zaniedbania emocjonalnego małoletniego.
Skuteczność mechanizmów prawnych w praktyce
Czy sposoby ustalone przez prawo względem egzekwowania kontaktów z dzieckiem działają? Tutaj zdania są podzielone – wielu twierdzi że nie, choć równie często zdarza się, że rodzice nie mają pojęcia o przepisach i dostępnych narzędziach umożliwiających dochodzenie swoich praw. Warto mieć to na uwadze, a w razie wątpliwości zgłosić się po poradę prawną.
Praktyka pokazuje, że sama świadomość możliwości nałożenia grzywny lub innych konsekwencji prawnych często wystarcza, by zmotywować opornego rodzica do realizacji ustaleń. Kluczowe jest konsekwentne korzystanie z przysługujących uprawnień, systematyczne dokumentowanie naruszeń oraz współpraca z kuratorem sądowym, który może doradzić konkretne kroki procesowe.
Wsparcie specjalistów w konfliktach rodzinnych
Wiele rodzin korzysta z mediacji rodzinnej, która pozwala wypracować rozwiązania bez ostrych środków prawnych. Mediator, będący bezstronną osobą, wspiera rodziców w negocjacjach i pomaga znaleźć kompromis uwzględniający potrzeby dziecka. Taka forma rozwiązania sporów bywa szczególnie wartościowa, gdy rodzice chcą uniknąć długotrwałych procesów sądowych i zależy im na zachowaniu zdolności do współpracy w przyszłości.
Pomoc psychologiczna dla dziecka oraz wsparcie rodzicielskie stanowią uzupełnienie działań prawnych. Dziecko, które jest świadkiem lub ofiarą konfliktu, potrzebuje przestrzeni do wyrażenia swoich emocji i często wymaga terapii, aby poradzić sobie z traumą rozwodu i zmianami w życiu codziennym.
1 komentarz
No paskudna sprawa generalnie, ale lepiej się rozwieść, niż by dziecko musiało patrzeć na ten syf. Jak rodzice są dorośli, to można się dogadać jakoś. Grunt, żeby na tym nie cierpiało dziecko, zupełnie nie rozumiem rodziców, którzy chcąc się odegrać na byłym, odbierają mu prawo do opieki, a dziecko potem na tym cierpi, to chore. Niestety, posiadanie dziecka to nie kupno roślinki, trzeba myśleć i często iść na kompromisy.