Wiesz że za utrudnianie kontaktów można ograniczyć władzę rodzicielską?

Z danych przedstawionych przez Główny Urząd Statystyczny wynika, że co trzecie małżeństwo w Polsce decyduje się na rozwód. Liczba ta rośnie z roku na rok, a częstymi uczestnikami w sporze małżonków, czynnymi lub biernymi, są dzieci.

Rozpad małżeństwa rodziców niesie za sobą konsekwencje natury psychologicznej, społecznej lub intelektualnej. Efektem tego są zaburzenia trwające niemal przez całe życie.

Ustalenie opieki nad dzieckiem po rozwodzie

Jednym z często pojawiających się problemów jest ustalenie opieki nad dzieckiem. Procedura ta bywa skomplikowana, ponieważ w grę wchodzą aspekty psychologiczne, które w konsekwencji mogą prowadzić do wielu przykrych następstw. W świetle prawa dobro dziecka jest najważniejsze, dlatego wprowadzono regulacje w zakresie obowiązków i konsekwencji wynikających z niezastosowania się do orzeczenia sądu lub ugody.

Z uwagi na to że przepisy prawa zmieniają się dynamicznie, niekiedy potrzebna jest pomoc adwokatów rodzinnych np. z SPS-Lawyers (sps-lawyers.pl) i ich doświadczenie. Przy wyborze odpowiedniej kancelarii najlepiej kierować się specjalizacją adwokatów, ponieważ niektóre działania lub ewidentne naruszenia obowiązków opiekuna, pod którego pieczą znajduje się dziecko, wymaga od adwokata bardzo dobrej znajomości prawa rodzinnego.

Naruszenia obowiązków przez opiekuna

Z dniem 13 sierpnia 2011 r. w kodeksie postępowania cywilnego nastąpiła regulacja m.in. w zakresie sposobu kontaktowania się z dzieckiem. Zaistniałe przepisy odnoszą się do niestosowania się do ustalonych zasad przez jednego z rodziców lub opiekunów sprawujących pieczę nad dzieckiem, lub osób nie mających takich uprawnień.

Procedura nakładania kar pieniężnych

Działanie to jest kilkuetapowe. Pierwszym krokiem jest złożenie wniosku do sądu, a podstawą do tego jest orzeczenie w sprawie postępowania lub ugoda. Jeżeli istnieją uzasadnione obawy naruszenia obowiązków przez osobę, pod której pieczą znajduje się dziecko, to decyzją sądu opiekun zapłaci karę pieniężną osobie uprawnionej do kontaktu. Analogiczna sytuacja jest wtedy, gdy osoba uprawniona do kontaktu lub której kontaktu zakazano nie wywiązuje się z obowiązków wynikających z orzeczenia sądu.

Prawo rodzinne definiuje proces wykonywania kontaktów z dzieckiem w momencie, gdy prawny opiekun nie wywiązuje się powierzonych obowiązków względem dziecka. W razie uzasadnionego naruszenia obowiązków istnieje groźba nakazu zapłaty grzywny w przypadku każdego naruszenia na rzecz osoby uprawnionej do kontaktu lub analogicznie – w razie, gdy osoba uprawniona do kontaktu narusza ustalone obowiązki, sąd może nakazać zapłatę pieniężną.

Prawo do wniesienia zażalenia

W razie sprzeciwu zarówno jedna jak i druga strona może wnieść zażalenie do Sądu Rodzinnego. Rzecz jasna decyzja Sądu nie jest oczywista i w każdym przypadku jest rozpatrywana indywidualnie na podstawie wielu czynników. Sąd bierze pod uwagę okoliczności zdarzeń i fakty. W niektórych przypadkach Sąd może uznać za zasadny nadzór kuratora.

Konsekwencje utrudniania kontaktów z dzieckiem

Uporczywe utrudnianie kontaktów z dzieckiem może prowadzić do poważniejszych konsekwencji niż sama kara pieniężna. W sytuacji, gdy jeden z rodziców systematycznie uniemożliwia drugiemu realizację przyznanych uprawnień, sąd może rozważyć ograniczenie władzy rodzicielskiej lub nawet jej pozbawienie.

Decyzja o ograniczeniu władzy rodzicielskiej zapada wówczas, gdy sąd stwierdzi, że rodzic świadomie i celowo działa na szkodę dziecka, odcinając je od kontaktu z drugim rodzicem. Takie działanie narusza nie tylko prawa drugiego rodzica, ale przede wszystkim dobro samego dziecka, które ma naturalne prawo do utrzymywania więzi z obojgiem rodziców.

Rola kuratora sądowego

W sprawach szczególnie konfliktowych sąd może wyznaczyć kuratora sądowego, którego zadaniem jest monitorowanie realizacji kontaktów i składanie sprawozdań z przebiegu spotkań. Kurator może również pośredniczyć w kontaktach, zwłaszcza gdy dziecko jest małe lub gdy relacje między rodzicami są bardzo napięte.

Udział kuratora często bywa pomocny w sytuacjach, gdy jeden z rodziców podnosi zarzuty dotyczące bezpieczeństwa dziecka podczas kontaktów. Kurator ocenia te obawy i przedstawia sądowi niezależną opinię, co pozwala na obiektywne rozstrzygnięcie sprawy.

Alienacja rodzicielska jako forma nadużycia

Jednym z najpoważniejszych zjawisk związanych z utrudnianiem kontaktów jest alienacja rodzicielska (PAS – Parental Alienation Syndrome). Polega ona na celowym wpojaraniu dziecku negatywnego obrazu drugiego rodzica, co prowadzi do odrzucenia przez dziecko kontaktów z nim.

Objawy alienacji rodzicielskiej obejmują m.in.:

• nagłą i nieuzasadnioną niechęć dziecka do kontaktu z jednym z rodziców
• powtarzanie przez dziecko argumentów i oskarżeń sformułowanych przez rodzica alienującego
• brak ambiwalencji w ocenie rodziców – jeden rodzic jest idealizowany, drugi demonizowany
• rozszerzenie niechęci na rodzinę i bliskich odrzucanego rodzica

W przypadku stwierdzenia alienacji rodzicielskiej sąd może podjąć radykalne kroki, łącznie z zmianą osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Takie rozstrzygnięcia zapadają jednak rzadko i wymagają zgromadzenia obszernego materiału dowodowego, w tym opinii biegłych psychologów.

Dowody w sprawie o utrudnianie kontaktów

Aby skutecznie wykazać przed sądem utrudnianie kontaktów, warto gromadzić następujące dowody:

1. korespondencję mailową i SMS-ową dokumentującą odmowy lub utrudnienia
2. protokoły z nieudanych prób realizacji kontaktów (np. notatki z przyjazdów po dziecko)
3. zeznania świadków, którzy byli obecni podczas prób realizacji kontaktów
4. dokumentację medyczną, jeśli rodzic alienujący posługuje się fałszywymi pretekstami zdrowotnymi

Im bardziej szczegółowa i obiektywna dokumentacja, tym większa szansa na pozytywne rozstrzygnięcie sprawy przez sąd. Warto również zadbać o to, aby wszystkie próby kontaktu były podejmowane w sposób spokojny i zgodny z orzeczeniem sądu – agresywne zachowanie może zostać wykorzystane przeciwko osobie uprawnionej.

Zmiana orzeczenia o kontaktach

Przepisy prawa przewidują możliwość zmiany orzeczenia o kontaktach, gdy zmienią się okoliczności sprawy. Wniosek o zmianę może złożyć zarówno osoba uprawniona do kontaktów, jak i rodzic sprawujący opiekę nad dzieckiem.

Najczęstsze powody składania wniosków o zmianę obejmują:

• zmianę miejsca zamieszkania jednego z rodziców
• zmianę warunków bytowych lub sytuacji zawodowej
• wystąpienie nowych okoliczności wpływających na dobro dziecka
• wiek dziecka i jego rosnącą samodzielność

Sąd rozpatrując wniosek o zmianę orzeczenia zawsze kieruje się aktualnym dobrem dziecka, a nie interesem któregokolwiek z rodziców. Niekiedy zmiana polega na rozszerzeniu kontaktów (np. wprowadzenie noclegów), innym razem na ich ograniczeniu, jeśli pojawią się ku temu uzasadnione przesłanki.

Wiek dziecka a forma kontaktów

Forma i częstotliwość kontaktów często ewoluują wraz z wiekiem dziecka. Niemowlęta i małe dzieci wymagają krótszych, ale częstszych spotkań, natomiast dzieci starsze mogą spędzać z rodzicem całe weekendy czy część wakacji. Sąd uwzględnia te naturalne potrzeby rozwojowe przy ustalaniu lub modyfikowaniu zasad kontaktów.

Istotne znaczenie ma również zdanie samego dziecka, zwłaszcza gdy osiągnęło ono wiek pozwalający na wyrażenie własnych preferencji. Sąd może przesłuchać dziecko w odpowiednich warunkach (często przy udziale psychologa), aby poznać jego stanowisko – choć ostateczna decyzja zawsze należy do sądu, a nie do dziecka.