Skąd wywodzi się nazwisko, czyli dlaczego tak się nazywam?

Bywa, że są powodem do dumy, świadczą o szlacheckim pochodzeniu, wskazują na rodzinne herby i niekiedy ułatwiają życie. To jednak scenariusz pozytywny. Nie każdy doświadczył takiego błogosławieństwa od losu, żeby mieć normalne nazwisko. Normalne, to w tym przypadku takie, które nie budzi grzesznych skojarzeń. Język polski jest na tyle bogaty, że w tej kwestii może zaskoczyć niejedną osobę. O co więc chodzi z tymi nazwiskami?

Jakie są tradycyjne nazwiska?

Szczęściarzem jest ktoś, kto ma nazwisko kończące się na –ski, -cki, -icz, -yk, -ik. Takie końcówki świadczą o polskości, a w niektórych przypadkach nawet o szlacheckich korzeniach. Wyróżnieni swoją zwykłością, która w tym przypadku jest cenna, to posiadacze takich nazwisk jak:

• Nowak
• Wójcik
• Woźniak
• Mazur
• Krawczyk
• Dudek

Nazwiska zakończone sufiksem -ski pierwotnie wskazywały na pochodzenie geograficzne lub przynależność do stanu szlacheckiego. Sufiks -cki pełnił podobną funkcję, często oznaczając więź z miejscowością lub majątkiem ziemskim. Końcówki -icz, -yk, -ik z kolei wskazywały na filiację — przynależność do rodu konkretnej osoby. Te zakończenia stanowią swoisty kod kulturowy, który pozwala na szybkie rozpoznanie tradycyjnego polskiego rodowodu.

Jakie są najbardziej popularne nazwiska w Polsce?

W zeszłym roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych opublikowało listę 100 najpopularniejszych w Polsce nazwisk. Wśród nich znalazły się takie nazwiska jak:

• Kowalski
• Wiśniewski
• Lewandowski
• Dąbrowski
• Zieliński
• Kozłowski
• Wojciechowski
• Król

Dominacja nazwisk z przyrostkiem -ski wynika z historycznych przekształceń społecznych. W XIX wieku, w okresie ujednolicania rejestrów metrykalnych, wiele rodzin chłopskich przyjmowało nazwiska o brzmieniu szlacheckim, co miało podnieść ich poczucie własnej wartości społecznej. Nazwisko Kowalski, mimo iż kojarzy się z zawodem rzemieślniczym, dzięki końcówce -ski zyskało bardziej prestiżowe brzmienie.

Nazwiska pochodzenia zwierzęcego

Nawet na liście MSW znajdują się nazwiska odnoszące się do świata fauny:

• Barany
• Wróble
• Zające
• Sikory
• Dudki
• Bąki
• Lisy
• Wilki

Tego typu nazwiska zwykle nie budzą zastrzeżeń. Chyba że połączy się je z imieniem obcego pochodzenia i wyjdzie Dżesika Bąk czy Alan Baran. To drugie właściwie brzmi, jakby było rodem z Francji. Jak widać, nazwiska to też kwestia gustu i kontekstu kulturowego.

Etymologia nazwisk zwierzęcych często sięga przezwisk nadawanych przodkom ze względu na cechy charakteru, wygląd lub wykonywaną profesję. Nazwisko Wilk mogło oznaczać kogoś dzikiego, nieujarzmionego, podczas gdy Lis wskazywał na przebiegłość. Sikora lub Dudek mogły pochodzić od wzrostu, koloru włosów lub nawet sposobu poruszania się.

Nazwiska, których nikt nie chce

Takich chyba w Polsce nie brakuje. Często bywają połączeniem dwóch różnych słów, które zupełnie do siebie nie pasują. I tak mamy na przykład nazwiska:

• Kwasigroch
• Bzibziak
• Kusibab
• Lachman
• Pędzimąż
• Małolepszy

Są też zbitki słów, które współgrają idealnie:

• Boligłowa
• Ojdana
• Pędziwiatr
• Zachciała

Wiele z tych nazwisk powstało w wyniku fonetycznego zapisu gwarowych form językowych. Urzędnicy metrykalni XIX wieku często zapisywali nazwiska na podstawie wymowy, co prowadziło do powstawania dziwacznych kombinacji. Dodatkowo dialektalne odmiany języka polskiego posługiwały się słowami, które w dzisiejszym języku literackim brzmią absurdalnie.

Nazwiska sam-wiesz-jakie

Istnieją w Polsce takie nazwiska, które często wprawiają ludzi w konsternację. Są do tego stopnia żenujące, że wstyd je nawet wymieniać. Niektóre z nich wykazują pochodzenie ornitologiczne. Chociaż za takiego ptaszka jak Wróbel czy Dudek nikt obrazić się nie może. Co innego, jeśli brzmią jak części ciała.

Osób o nazwisku Siusiak w Polsce nie brakuje. A to i tak łagodna odmiana tego nazwiska. Bywają jednak nazwiska jeszcze bardziej kłopotliwe, takie które kojarzą się ze słowami wulgarnymi lub funkcjami fizjologicznymi. W takich przypadkach nosiciele tych nazwisk często decydują się na zmianę danych osobowych, aby uniknąć codziennych upokorzenia i nieprzyjemnych sytuacji w życiu zawodowym i prywatnym.

Jak zmienić nazwisko?

Kiedy nie jesteśmy dumni ze swojego nazwiska, wręcz przeciwnie, mamy dosyć ciągłych wybuchów śmiechu, kiedy musimy się komuś przedstawić, można pomyśleć o jego zmianie. Żeby to zrobić trzeba wypełnić specjalny wniosek do kierownika urzędu stanu cywilnego. Najważniejsze to odpowiednia motywacja takiego pisma.

Procedura zmiany nazwiska

Trzeba udowodnić, że dane nazwisko nas ośmiesza i w znaczny sposób utrudnia życie. Wymaga to często:

• Przedstawienia dowodów na dyskryminację lub szykanowanie w miejscu pracy
• Zaświadczeń o problemach psychicznych wywołanych nazwiskiem
• Dokumentacji trudności w nawiązywaniu relacji społecznych

Nowe nazwisko można wybrać dowolnie, pamiętając jednak, żeby nie było ono historyczne lub charakterystyczne dla osób, które w znaczny sposób przyczyniły się do rozwoju kraju. Zabronione jest również przyjmowanie nazwisk rodów arystokratycznych bez udokumentowanego prawa do dziedziczenia. Po co więc się męczyć z nazwiskiem, które nie jest powodem do chwały?