Jak dokonać apostazji?

Apostazja — temat, który wzbudza różnorodne reakcje w polskim społeczeństwie. Na forach internetowych toczy się wiele dyskusji dotyczących formalnego odejścia od Kościoła. Przeciwnicy tego aktu uważają, że nie zmienia on niczego poza manifestacją poglądów. Osoby decydujące się na ten krok podkreślają natomiast, że nie identyfikują się z wiarą i nie chcą być częścią wspólnoty kościelnej. Liczba osób opuszczających Kościół oraz rozważających ten krok systematycznie wzrasta. Mimo to wiedza na temat samej procedury i konsekwencji apostazji pozostaje niewystarczająca. Poniżej znajdziesz szczegółowe informacje dotyczące tego, czym jest apostazja i jak przebiega proces formalnego wystąpienia z Kościoła katolickiego.

• Definicja apostazji
• Możliwość apostazji w Polsce
• Artykuł 849 prawa kanonicznego
• Instrukcja Episkopatu
• Zawartość deklaracji wystąpienia
• Procedura apostazji
• Powrót do Kościoła

Definicja apostazji

Według definicji słownikowej apostazja oznacza całkowite porzucenie wiary. W polskim kontekście termin ten stosuje się przede wszystkim w odniesieniu do procedury formalnego, administracyjnego wystąpienia z Kościoła katolickiego. Warto rozróżnić apostazję rozumianą jako utratę wiary w sensie duchowym od aktu prawnego polegającego na złożeniu odpowiedniej deklaracji.

Możliwość apostazji w Polsce

W Polsce akt ten dokonywany jest na podstawie dokumentu wydanego przez Episkopat w 2008 roku. Należy zaznaczyć, że sam Kościół katolicki nie w pełni uznaje opisaną poniżej procedurę za skuteczną. Osoba, która przeszła przez proces apostazji, w oczach wspólnoty kościelnej pozostaje katolikiem, choć określanym jako „niepełny” lub odstępca.

Kodeks prawa kanonicznego nie zawiera opisu procedury wystąpienia z Kościoła ani wzmianki, że coś takiego jest możliwe. Wcześniej w kodeksie znajdowały się trzy odniesienia do „wystąpienia formalnym aktem”, ale zostały usunięte po nowelizacji KPK dokonanej dekretem papieskim „Omnium in mentem”.

Artykuł 849 prawa kanonicznego

Problem komplikuje treść artykułu 849 prawa kanonicznego, który stanowi, że chrzest „niezniszczalnym charakterem włącza ludzi do Kościoła”. Na podstawie tego przepisu Episkopat stwierdza, że żaden akt, nawet formalne wystąpienie z Kościoła, nie może anulować sakramentu chrztu, a zatem włączenie do wspólnoty kościelnej ma charakter trwały i nieodwracalny.

Możliwość całkowitego opuszczenia wspólnoty kościelnej blokuje także artykuł 11 kodeksu prawa kanonicznego, który głosi: „Ustawom czysto kościelnym podlegają ochrzczeni w Kościele katolickim lub do niego przyjęci”. Z treści tego przepisu wynika, że nawet po dokonaniu formalnej apostazji dana osoba podlega prawu kanonicznemu, ponieważ nadal jest traktowana jako ochrzczona.

Instrukcja Episkopatu

Z uwagi na brak konkretnych kanonów dotyczących apostazji Episkopat przedstawił w 2008 roku instrukcję, według której dokonuje się w Polsce aktu odejścia od Kościoła. Do przeprowadzenia procedury wymagane jest spełnienie następujących warunków:

• ukończenie przez osobę, która chce wystąpić z Kościoła, 18 roku życia
• osobiste stawienie się w celu dokonania aktu apostazji
• dostarczenie do parafii dwóch egzemplarzy deklaracji wystąpienia zawierającej uzasadnienie oraz świadectwa chrztu
• znalezienie dwóch pełnoletnich świadków (wymóg obecnie nieobowiązujący)
• przedstawienie dowodów osobistych zarówno przez apostatę, jak i jego świadków (dotyczy starej wersji procedury)

Uproszczenie procedury

19 lutego 2016 roku wprowadzono zmiany w procedurze apostazji, które upraszczają cały proces poprzez likwidację obowiązku stawiania się świadków. Oznacza to, że obecnie osoba decydująca się na apostazję może dokonać tego aktu bez angażowania innych osób w charakterze świadków.

Zawartość deklaracji wystąpienia

Deklaracja wystąpienia z Kościoła katolickiego musi zawierać:

• dane personalne odstępcy, w tym aktualny adres zamieszkania
• jednoznaczne oświadczenie o woli wystąpienia z Kościoła Rzymskokatolickiego
• uzasadnienie podjętej decyzji
• potwierdzenie, że osoba występuje z własnej, nieprzymuszonej woli
• oświadczenie o świadomości konsekwencji tego czynu
• dane dotyczące daty i parafii, w której miał miejsce chrzest

Niespełnienie któregokolwiek z tych warunków może skutkować uznaniem aktu apostazji za nieskuteczny, co wymusi konieczność ponownego złożenia dokumentów.

Procedura apostazji

Uzyskanie świadectwa chrztu

Osoba zamierzająca dokonać apostazji zgłasza się do parafii, w której została ochrzczona, aby uzyskać świadectwo chrztu. Dokument ten jest niezbędny do dalszych etapów procedury.

Zgłoszenie do parafii zamieszkania

Po otrzymaniu świadectwa chrztu przyszły apostata zgłasza się do parafii zgodnej z miejscem zamieszkania i informuje proboszcza o zamiarze wystąpienia z Kościoła. Podczas tej wizyty składa sporządzoną wcześniej deklarację.

Podpisanie aktu apostazji

Kolejny etap wymaga ponownego stawienia się w parafii zamieszkania w celu przedstawienia świadectwa chrztu i aktu apostazji. W obecności proboszcza dochodzi do podpisania aktu apostazji. Proboszcz przesyła następnie dokumenty do kurii diecezjalnej, która poleca parafii chrztu dokonać wpisu o apostazji w Księdze Chrztu.

Potwierdzenie dokonania apostazji

Ostatnim krokiem jest ponowne uzyskanie aktu chrztu, tym razem z adnotacją o dokonaniu apostazji. Ten dokument stanowi formalne potwierdzenie dokonania apostazji i kończy procedurę.

Powrót do Kościoła

Osoba, która dokonała apostazji, może powrócić do Kościoła. W tym celu należy zgłosić się do proboszcza parafii zamieszkania. Po odbyciu stosownego przygotowania duchowego odstępca może zostać ponownie przyjęty do pełnej wspólnoty z Kościołem katolickim.

Procedura powrotu

Sprawę powrotu należy przedstawić w kurii diecezjalnej. Wyłącznie ordynariusz może uwolnić od kary ekskomuniki ciążącej na odstępcy, z zachowaniem przepisów kanonu 1357. Po uwolnieniu się od kary kościelnej dokonuje się odpowiedniej adnotacji w księgach metrykalnych. Powracający do Kościoła katolickiego powinien złożyć wyznanie wiary według zatwierdzonego obrzędu liturgicznego.

Wyjątek w przypadku zagrożenia życia

W sytuacji niebezpieczeństwa śmierci zakaz przyjmowania sakramentów ulega zawieszeniu. Osoba podlegająca karze ekskomuniki może wówczas otrzymać sakramentalne rozgrzeszenie, przyjąć namaszczenie chorych i przystąpić do Komunii świętej (kan. 1352 § 1), jeżeli dobrowolnie o to poprosi i okaże postawę nawrócenia. Po ustąpieniu zagrożenia życia należy zastosować standardową procedurę powrotu do Kościoła.